W najbliższą niedzielę mieszkańcy Bydgoszczy będą mieli okazję poznać historię społeczności żydowskiej, która przez wieki współtworzyła tożsamość miasta. Wspólne odkrywanie rozpocznie się o godzinie 10:00 na płycie Starego Rynku, a przewodnikiem będzie Damian Amon Rączka ze Starofordońskiego Spichlerza Historii.
Zakaz, który trwał ponad dwa stulecia
Historia obecności Żydów w Bydgoszczy jest nietypowa, ponieważ od 1555 roku obowiązywał w mieście zakaz ich osiedlania się. Przez ponad dwieście lat społeczność ta nie mogła legalnie zamieszkiwać w granicach miasta. Wyjątkiem byli kupcy z pobliskiego Fordonu, którym pozwalano przyjeżdżać na bydgoski rynek w celach handlowych.
Przełom nastąpił w 1773 roku, gdy zniesiono obowiązujący zakaz. Od tego momentu Żydzi zaczęli stopniowo wrastać w tkankę miejską. W 1788 roku społeczność liczyła zaledwie 88 osób, by w 1816 roku wzrosnąć do 233. W 1857 roku było ich już około 1200, a w 1871 roku – 1963, co stanowiło blisko 8% wszystkich mieszkańców Bydgoszczy.
Od drewnianej synagogi do okazałej świątyni
W 1834 roku wzniesiono pierwszą drewnianą synagogę, która przez blisko pół wieku służyła jako miejsce modlitwy i centrum życia religijnego rozwijającej się gminy. Gdy społeczność zaczęła się powiększać, niewielki budynek przestał wystarczać. Co ciekawe, historia starej synagogi nie zakończyła się wraz z budową nowej – drewniany obiekt został sprzedany, rozebrany i przeniesiony w inne miejsce, gdzie przez kolejne lata pełnił funkcję magazynu.
W latach 1882–1884 powstała nowa, okazała synagoga mogąca pomieścić 482 osoby. Jej budowa była nie tylko inwestycją w infrastrukturę, ale również symbolem rosnącej pozycji i znaczenia bydgoskiej społeczności żydowskiej.
Spadek i odrodzenie
Po 1871 roku liczba żydowskich mieszkańców zaczęła maleć. Przyczyniły się do tego procesy asymilacji, emigracja oraz wyjazdy do większych ośrodków miejskich. Kolejny znaczący odpływ nastąpił po 1920 roku, gdy część Żydów identyfikujących się z kulturą niemiecką opuściła miasto po powrocie Bydgoszczy do Polski.
Mimo to okres międzywojenny przyniósł odrodzenie gminy żydowskiej. W 1920 roku mieszkało tu około 500 Żydów, a w 1939 roku ich liczba przekroczyła 2000. Gmina prowadziła szkołę religijną, dom starców i przedszkole, organizowała pomoc dla ubogich oraz kolonie letnie dla dzieci, będąc ważną częścią społecznego życia miasta.
Niedzielny spacer to doskonała okazja, by poznać tę wielowątkową historię. Wydarzenie organizowane jest we współpracy z Bydgoskim Budżetem Obywatelskim.
Źródło: Bydgoszcz do odkrycia
Fot. facebook.com
